بلاگ سان: متخصص زنان و زایمان با تکیه بر اهمیت مراقبت های قبل از حاملگی می گوید هزینه های زندگی و تغذیه، دسترسی مادران به مراقبت مطلوب را دشوارتر کرده است.
خبرگزاری مهر، گروه جامعه:
حاملگی و تولد یک کودک، تنها به ۹ ماه مراقبت پزشکی محدود نمی گردد. سلامت مادر و جنین از ماه ها پیش از شروع حاملگی و از سبک زندگی، تغذیه، وزن، بیماریهای زمینه ای و حتی شرایط اقتصادی خانواده تاثیر می پذیرد.
در سالیان اخیر، بالارفتن هزینه های مراقبت های پزشکی، آزمایش ها، سونوگرافی، تغذیه و مکمل های دوران بارداری، نگرانی هایی را در ارتباط با دسترسی همه زنان به مراقبت های مناسب به وجود آورده است. بااینکه خدماتی در مراکز دولتی و دانشگاهی با هزینه کمتر و برخی خدمات با حمایت دولت ارائه می شود، اما بسیاری از مادران به جهت شرایط اقتصادی، شلوغی مراکز درمانی یا تمایل به انتخاب پزشک مشخص، مسیر دیگری را برای مراقبت از حاملگی انتخاب می کنند.
از سوی دیگر، کاهش توان خرید برخی خانواده ها می تواند بر کیفیت تغذیه مادران آبستن اثر بگذارد؛ موضوعی که اهمیت تغذیه طبیعی و دسترسی به مواد غذایی متنوع و مغذی را بیشتر از گذشته برجسته می کند. در همین جهت، با دکتر شیرین نیرومنش، جراح و متخصص زنان، زایمان و نازایی و متخصص حاملگی های پرخطر و پریناتالوژی و استاد بازنشسته دانشگاه علوم پزشکی تهران گفتگو کردیم.
چرا برخی زنان آبستن احساس می کنند از خدمات مجانی دوران حاملگی محروم هستند؟
نیرومنش: من حدود پنج سال است که بازنشسته شده ام و پیش از آن سال ها در بیمارستان های دانشگاهی فعالیت داشتم. تا جایی که به خاطر دارم، از حدود سال ۱۳۹۲ آیین نامه ای ابلاغ شد که زایمان طبیعی در مراکز دولتی به صورت مجانی صورت گیرد و تا وقتی که مشغول بکار بودم، این روند برقرار بود.
اما موضوع این است که همه زنان تمایل ندارند از خدمات مراکز دولتی استفاده نمایند. تعدادی از این مراکز وابسته به تأمین اجتماعی هستند و برخی هم مراکز دانشگاهی و آموزشی محسوب می شوند. در مراکز آموزشی، رزیدنت ها و پزشکان در مراحل مختلف آموزش، زیر نظر متخصصان بیماران را ویزیت می کنند. از جانب دیگر، زایمان قابل پیشبینی نیست و ممکنست دردهای زایمانی در هر ساعت از شبانه روز شروع شود.
بنابراین ممکنست پزشکی که مادر را در طول حاملگی ویزیت کرده، هنگام زایمان حضور نداشته باشد. در بخش خصوصی اما بسیاری از مادران تمایل دارند مراقبت های دوران حاملگی و زایمانشان توسط پزشک مشخصی صورت گیرد که به او اعتماد دارند. رشته زنان همچون رشته هایی است که ارتباط عاطفی و اعتماد میان پزشک و بیمار می تواند سال ها ادامه پیدا کند. بسیاری از زنان پس از یک زایمان، برای حاملگی های بعدی هم به همان پزشک رجوع می کنند و حتی اعضاء خانواده خود را هم معرفی می کنند. در مراکز دولتی هم ممکنست مادر در طول حاملگی بوسیله ی یک پزشک ویزیت شود، اما به جهت شیفتی بودن کارها، الزاماً همان پزشک هنگام زایمان حضور ندارد.
بنابراین مادر باید به سیستم درمانی اعتماد کند. اغلب آنهائی که به مراکز دولتی رجوع می کنند، اشخاصی هستند که از نظر مالی امکان استفاده از خدمات بخش خصوصی را ندارند و طبیعتاً امکان انتخاب پزشک برای زمان زایمان هم برایشان برایشان محدود تر است.
گرانی مکمل ها و کاهش توان خانواده ها برای تهیه آنها چه تاثیری بر سلامت مادر و جنین دارد؟
نیرومنش: در درجه اول، یک زن آبستن باید تغذیه مناسب داشته باشد. همه زنان الزاماً به همه انواع مکمل ها نیاز ندارند و تغذیه طبیعی از مکمل مهم تر است. اگر یک زن آبستن بتواند به میزان کافی و متنوع از مواد پروتئینی، لبنیات، سبزیجات، حبوبات و دیگر مواد غذایی مورد نیاز استفاده نماید، ممکنست نیاز او به بسیاری از مکمل ها کمتر شود.
با این حال، برخی مکمل ها اهمیت ویژه ای دارند. یکی از مهم ترین آنها اسید فولیک است که باید حتی پیش از حاملگی مصرف آن شروع شود، به جهت اینکه مصرف آن می تواند خطر برخی ناهنجاری های جنین، همچون مشکلات در ارتباط با مغز و نخاع، را بکاهد.
ماده مهم دیگر آهن است. بااینکه جذب آهن در دوران حاملگی افزوده می شود، اما به جهت نیاز جنین و تغییرات بدن مادر، بسیاری از زنان از حدود نیمه نخست یا نیمه دوم حاملگی به بعد به دریافت آهن نیاز پیدا می کنند.
برخی زنان هم به جهت تهوع و استفراغ نمی توانند تغذیه مناسبی داشته باشند. بعضی لبنیات مصرف نمی کنند و برخی مواد غذایی مانند ماهی را به میزان کافی در رژیم غذایی خود ندارند. در چنین شرایطی ممکنست پزشک مبنی بر نیاز مادر، مکمل هایی مانند کلسیم یا امگا ۳ را هم سفارش کند. متاسفانه با شرایط اقتصادی موجود، دسترسی بخش قابل توجهی از طبقات متوسط و پایین تر جامعه به مواد پروتئینی مانند گوشت، مرغ، ماهی و حتی تخم مرغ روزبه روز کمتر می شود.
در حالی که جنین در حال ساختن بدن و سلول های خود، همچون سلول های مغزی، است و تغذیه مادر در این روند اهمیت زیادی دارد. البته مکمل های مختلفی همچون مولتی ویتامین، آهن و کلسیم در داخل کشور تولید می شود و قیمت های متفاوتی دارند، اما بازهم تأکید اصلی ما بر این است که مادر آبستن تا حد امکان از غذای طبیعی، سالم، تازه و متنوع استفاده نماید. به طور کلی، اسید فولیک و آهن از مهم ترین مکمل هایی هستند که باید مبنی بر شرایط و سفارش پزشک مورد توجه قرار گیرند.
آیا وضعیت تغذیه و سبک زندگی مردان پیش از حاملگی هم می تواند بر روند باروری و سلامت جنین اثرگذار باشد؟
نیرومنش: به طور قطع همین طور است. متاسفانه با سبک زندگی امروز، افزایش کم تحرکی و چاقی، مشکلات در ارتباط با باروری در مردان هم افزوده شده است. بسیاری از مردان فعالیت بدنی کافی ندارند و با مشکلاتی مانند افزایش وزن، بالا بودن قند و چربی خون و اختلالات متابولیک مواجهند.
مصرف غذاهای چرب و سرخ کردنی و نداشتن تحرک کافی می تواند بر سلامت عمومی و کیفیت اسپرم تاثیر منفی داشته باشد. سیگار و قلیان هم می توانند بر کیفیت اسپرم و قدرت باروری مردان اثرگذار باشند.
بنابراین همانطور که سلامت و تغذیه مادر اهمیت دارد، مردان هم باید پیش از دست به فرزندآوری به وزن، تغذیه و فعالیت بدنی خود توجه کنند. چاقی هم در واقع می تواند نوعی سوءتغذیه محسوب شود؛ به جهت اینکه ممکنست فرد کالری زیادی دریافت کند اما مواد مغذی مورد نیاز بدن را به میزان کافی دریافت نکند. مصرف زیاد مواد نشاسته ای، چربی ها و فست فودها همراه با کم تحرکی، باعث اختلالات متابولیک می شود. این وضعیت در زنان هم می تواند احتمال مشکلات باروری و برخی عوارض دوران بارداری، همچون دیابت و فشار خون، را افزایش دهد.
چرا برخی زنان پس از اطلاع از بارداری، دیر برای مراقبت های پزشکی رجوع می کنند؟ آیا مشکلات اقتصادی در این مساله نقش دارد؟
نیرومنش: به طور کلی، بیشتر خانواده ها به پزشکان رجوع می کنند، اما باید توجه داشت که مشاوره پیش از حاملگی حتی از آغاز مراقبت ها پس از حاملگی هم اهمیت زیادی دارد. حاملگی باید تا حد امکان برنامه ریزی شده باشد. اگر فرد امکان رفتن به پزشک خصوصی را ندارد، مراکز دولتی و دانشگاهی در دسترس هستند.
ممکن است رفتن به این مراکز به جهت شلوغی و زمان بر بودن دشوارتر باشد، اما خدمات آنها می تواند برای خانواده ها خیلی کمک کننده باشد. پیش از دست به بارداری، باید وضعیت سلامت فرد بررسی شود. اگر مادر با مشکلاتی مانند فشار خون، قند بالا، بیماری تیروئید یا اضافه وزن مواجه است، بهتر است این موارد پیش از حاملگی تا حد امکان کنترل و تغییر کند. به طور کلی، با بالا رفتن سن، احتمال برخی مشکلات بیشتر می شود و شانس باروری هم کم می شود.
برخی زنان تصور می کنند چون ممکنست تا سنین بالا بازهم قاعدگی داشته باشند، امکان حاملگی در همان سطح باقی می ماند، در صورتی که چنین تصوری درست نیست و شانس باروری با بالا رفتن سن کم می شود. خانواده ها نباید فرصت مناسب فرزندآوری را از دست بدهند. برخی زوج ها سالیان طولانی پس از ازدواج از حاملگی جلوگیری می کنند و بعد برای فرزندآوری اقدام می کنند، در صورتی که ممکنست با بالا رفتن سن، با مشکلات بیشتری مواجه شوند.
مراقبت به موقع، شانس تولد نوزاد سالم را افزایش می دهد؟
نیرومنش: تعدادی از آنهائی که دیر برای مراقبت رجوع می کنند، حاملگی ناخواسته دارند یا در حاملگی های دوم و سوم، نسبت به حاملگی اول توجه کمتری به مراقبت ها نشان می دهند. در صورتی که با بالا رفتن سن مادر، احتیاج به مراقبت های پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می کند. زنان باید از همان ابتدای بارداری، با عنایت به شرایط مالی و محل زندگی خود، به یک مرکز درمانی مناسب مراجعه کنند.
در مراکز دولتی هم بسیاری از آزمایش ها و سونوگرافی ها با هزینه کمتر به انجام می رسد و خانواده ها می توانند از پوشش بیمه خود استفاده نمایند. مراقبت به موقع می تواند به ادامه بهتر حاملگی و نزدیک شدن آن به زمان مناسب زایمان کمک کند و احتمال تولد نوزادی سالم تر با وزن مناسب را افزایش دهد.
آیا استفاده از داروها و روشهای ممانعت از حاملگی می تواند در آینده باعث ناباروری شود؟
نیرومنش: برخی افراد تصور می کنند جلوگیری طبیعی همیشه از روشهای دیگر بهتر است، اما انتخاب روش پیشگیری باید آگاهانه و متناسب با شرایط زوجین صورت گیرد.
برای زوج های جوانی که قصد دارند مدتی پس از ازدواج از حاملگی جلوگیری نمایند، روشهای مطمئن اهمیت زیادی دارد. مصرف صحیح قرص های ضدبارداری به خودی خود باعث ناباروری نمی گردد. بسیاری از افراد تصور می کنند مصرف قرص های پیشگیری می تواند بعدها مانع حاملگی شود، در صورتی که این تصور بشکل کلی درست نیست.
البته هر فرد باید با عنایت به شرایط جسمی خود و با نظر پزشک، روش مناسب پیشگیری را انتخاب نماید. کاندوم هم یکی از روشهای مناسب پیشگیری است که علاوه بر پیش گیری از بارداری، می تواند از انتقال برخی عفونت ها پیشگیری کند. روش هایی مانند آی یودی هم برای برخی افراد مناسب می باشد، اما انتخاب آن باید با عنایت به شرایط فرد و سابقه پزشکی او صورت گیرد.
در نهایت، مهم ترین مسئله این است که زوج ها در ارتباط با زمان مناسب فرزندآوری و روش ممانعت از بارداری، تصمیمی آگاهانه و برنامه ریزی شده داشته باشند و برای انتخاب روش مناسب از مشاوره پزشک یا متخصص بهره گیرند.
حرف آخر این که اغلب آنهایی که به مراکز دولتی رجوع می کنند، افرادی هستند که از نظر مالی امکان استفاده از خدمات بخش خصوصی را ندارند و طبیعتاً امکان انتخاب پزشک برای زمان زایمان هم برایشان برایشان محدود تر است. در مجموع، با بالا رفتن سن، احتمال برخی مشکلات بیشتر می شود و شانس باروری هم کاسته می شود. برخی زنان تصور می کنند چون ممکنست تا سنین بالا بازهم قاعدگی داشته باشند، امکان حاملگی در همان سطح باقی می ماند، در صورتیکه چنین تصوری درست نیست و شانس باروری با بالا رفتن سن کاسته می شود. کاندوم هم یکی از روشهای مناسب پیشگیری است که علاوه بر پیش گیری از بارداری، می تواند از انتقال برخی عفونت ها پیشگیری کند.