فرزندخواندگی تنها به صدور حکم سرپرستی ختم نمی شود؛ صدور شناسنامه، درج نام سرپرستان و دسترسی فرزندخوانده به اطلاعات والدین واقعی، تابع مقررات مشخصی است.
به گزارش بلاگ سان به نقل از مهر
، پروسه فرزندخواندگی در ایران مسیری قانونی و چندمرحله ای است که از بررسی شرایط متقاضیان در سازمان بهزیستی شروع می شود و بعد از طی مراحل قضایی، به صدور حکم سرپرستی می انجامد. اما یکی از مهم ترین پرسش ها بعد از پذیرش کودک این است که وضعیت هویتی وی در شناسنامه چه طور ثبت می شود و فرزندخوانده چه زمانی می تواند به اطلاعات در ارتباط با والدین واقعی خود دسترسی پیدا کند.
فرزندخواندگی از کجا آغاز می شود؟
متقاضیان سرپرستی باید درخواست خودرا از مسیرهای تعیین شده توسط سازمان بهزیستی ثبت و مراحل ارزیابی را طی کنند. بررسی شرایط خانوادگی و اجتماعی، وضعیت سلامت، توانایی مالی، صلاحیت اخلاقی و انجام استعلام های قانونی همچون اقداماتی است که قبل از ورود پرونده به مرحله قضایی صورت می گیرد.
پس از تکمیل بررسی ها، پرونده در اختیار دادگاه صالح قرار می گیرد. برمبنای قانون پشتیبانی از خردسالان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست، دادگاه می تواند در صورت احراز شرایط لازم، قرار سرپرستی آزمایشی به مدت شش ماه صادر کند.
در صورت مناسب بودن شرایط در این دوره و احراز سایر الزامات قانونی، حکم قطعی سرپرستی صادر خواهد شد.
بعد از حکم قطعی، شناسنامه کودک چه می شود؟
پس از صدور حکم قطعی، دادگاه مفاد حکم را برای اجرا به سازمان ثبت احوال و سازمان بهزیستی اعلام می کند.
مطابق ماده ۲۲ قانون پشتیبانی از خردسالان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست، ثبت احوال مکلف است برای کودک تحت سرپرستی، شناسنامه جدیدی با نام و نام خانوادگی سرپرست یا زوجین سرپرست صادر کند.
این یعنی در شناسنامه جدید، سرپرستان قانونی کودک در جایگاه والدین وی ثبت می شوند؛ با این وجود قانون برای حفظ سوابق نسبی کودک هم تمهیداتی درنظر گرفته است.
آیا نام والدین واقعی در شناسنامه درج می شود؟
یکی از مهم ترین بخش های قانون، نحوه ثبت اطلاعات والدین واقعی کودک است. بر اساسماده ۲۲، در قسمت توضیحات شناسنامه، مفاد حکم سرپرستی و نام و نام خانوادگی والدین واقعی کودک، در صورت مشخص بودن، درج می شود.
بنابراین این تصور که با صدور شناسنامه جدید، سابقه والدین واقعی کودک برای همیشه از اسناد سجلی حذف می شود، با مقررات قانونی منطبق نیست.
در واقع، قانون تلاش نموده است از یک سو هویت و وضعیت خانوادگی جدید کودک را در اسناد رسمی تثبیت کند و از
فرزندخوانده از چه زمانی می تواند درباره ی والدین واقعی خود اطلاعات بگیرد؟
قانون برای دوران بعد از رسیدن فرزندخوانده به سن ۱۸ سالگی هم حکم مشخصی دارد.
مطابق تبصره ماده ۲۲، فرزندخوانده بعد از رسیدن به ۱۸ سالگی می تواند درخواست صدور شناسنامه جدید کند. در صورت معلوم بودن والدین واقعی، امکان درج نام آنان در شناسنامه پیش بینی شده است و در صورت معلوم نبودن والدین واقعی، مقررات در ارتباط با انتخاب نام خانوادگی هم اعمال می شود.
بنابراین ۱۸ سالگی در قانون، نقطه مهمی در دسترسی رسمی فرد به اطلاعات هویتی در ارتباط با گذشته خود به حساب می آید.
اگر والدین واقعی کودک ناشناس باشند چه؟
همه خردسالان تحت سرپرستی، اطلاعات کامل درباره ی والدین زیستی خود ندارند. در تعدادی پرونده ها امکان دارد هویت یکی یا هر دو والد مشخص نباشد.
در چنین شرایطی، ثبت احوال مطابق مقررات سجلی و مفاد حکم قضایی اقدام می کند. بدین سبب نمی توان بصورت کلی اظهار داشت که برای تمام خردسالان مجهول الهویه نامهای ثابت و مشخصی مانند «علی» و «فاطمه» به عنوان والد فرضی ثبت می شود.
در برخی وضعیت های خاص، مقررات امکان درج نام کوچک والد یا والدین فرضی را پیش بینی کرده است، اما نحوه ثبت آن به وضعیت پرونده و مقررات مربوط بستگی دارد.
آیا زنان مجرد هم می توانند سرپرست کودک شوند؟
قانون تنها زوج های متأهل را حائز شرایط سرپرستی نمی داند. برمبنای ماده ۵ قانون پشتیبانی از خردسالان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست، زنان و دختران بدون شوهر که حداقل ۳۰ سال سن داشته باشند، در صورت احراز سایر شرایط قانونی، می توانند سرپرستی دختران را بر عهده بگیرند.
در مقررات، برای این گروه محدودیت جنسیت کودک درنظر گرفته شده و آنان نمی توانند همانند زوجین،
سرپرستی هر کودک واجد شرایطی را بر عهده بگیرند.
آیا سرپرستی زن مجرد فقط به یک کودک محدود است؟
خیر. قانون چنین محدودیت عامی را تعیین نکرده است. ماده ۷ قانون مقرر می کند متقاضیان سرپرستی در اصل نمی توانند بالاتر از دو کودک یا نوجوان را تحت سرپرستی قرار دهند؛ البته در مورد کودکانی که تحت سرپرستی اعضاء یک خانواده هستند، استثناهایی وجود دارد. بدین سبب عبارت زن مجرد فقط می تواند یک فرزند داشته باشد مبنای عمومی و دقیقی در قانون ندارد.
آیا کودک باید بالای ۵ سال باشد؟
در قانون پشتیبانی از خردسالان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست، برای زنان مجرد چنین قاعده کلی ای که «کودک حتما باید بالای پنج سال باشد» تعیین نشده است.
شرایط سنی کودک، وضعیت سرپرستی و اولویت های قانونی باید با عنایت به وضعیت هر پرونده و مقررات مربوط بررسی شود؛ بدین سبب نمی توان «بالای پنج سال» را به عنوان یک شرط عمومی و قطعی برای تمام زنان مجرد اعلام نمود.
اولویت با چه کسانی است؟
قانون برای واگذاری سرپرستی، اولویت هایی را تعیین کرده است. در ماده ۵، زن و شوهر بدون فرزند در اولویت نخست قرار دارند. بعد از آنها، زنان و دختران بدون شوهر فاقد فرزند و سپس زن و شوهر دارای فرزند قرار می گیرند. همین طور در شرایط مساوی، متقاضیان کمتر از ۵۰ سال نسبت به متقاضیان ۵۰ سال و بیشتر اولویت دارند.
اگر زن سرپرست بعداً ازدواج کند، چه اتفاقی می افتد؟
ازدواج مجدد سرپرست زن موضوعی نیست که بتوان درباره ی آن بصورت ساده گفت هیچ اثری بر سرپرستی ندارد. مطابق بخشنامه اجرائی، در صورت ازدواج سرپرست منحصر، موضوع باید به دادگاه اعلام گردد و با عنایت به شرایط قانونی، درباره ی ادامه سرپرستی بصورت مشترک یا فسخ سرپرستی تصمیم گیری می شود.
بنابراین تغییر وضعیت تأهل سرپرست می تواند آثار حقوقی مهمی داشته باشد و باید مطابق مقررات و شرایط پرونده بررسی شود.
آیا کودک از ابتدا می داند که فرزندخوانده است؟
این پرسش با موضوع ثبت اطلاعات در شناسنامه متفاوت است. قانون برای ثبت و حفظ اطلاعات هویتی کودک مقررات مشخصی وضع کرده است، اما از ماده ۲۲ نمی توان یک سن مشخص را به عنوان زمان الزامی برای آگاه کردن کودک از فرزندخواندگی استخراج کرد.
از سوی دیگر، در عمل امکان دارد کودک در سنین مختلف بوسیله پرسش های اطرافیان، تفاوت های ظاهری، اطلاعات در ارتباط با گذشته یا مسایل خانوادگی با پرسش هایی درباره ی هویت خود مواجه شود.
به همین دلیل، مسئله اطلاع کودک از فرزندخواندگی علاوه بر جنبه حقوقی، ابعاد روان شناختی و تربیتی هم دارد و نحوه مواجهه خانواده با آن باید با عنایت به سن، میزان درک و شرایط روحی کودک صورت گیرد.
فرزندخواندگی؛ شناسنامه ای جدید برای یک زندگی جدید
قانون تلاش نموده است میان دو موضوع تعادل ایجاد کند؛ از یک سو کودک تحت حمایت و سرپرستی خانواده جدید قرار گیرد و از طرف دیگر، سوابق هویتی و نسبی او بطور کامل از بین نرود.
بر همین اساس، بعد از صدور حکم قطعی، شناسنامه جدید با نام سرپرستان صادر می شود، اما اطلاعات در ارتباط با والدین واقعی در صورت مشخص بودن، در چهارچوب مقررات حفظ خواهد شد. فرزندخوانده هم بعد از رسیدن به ۱۸ سالگی، از حق قانونی برای درخواست شناسنامه جدید و پیگیری اطلاعات هویتی در ارتباط با والدین واقعی خود برخوردارست.
در نتیجه، فرزندخواندگی را نباید فقط تغییر نام در شناسنامه دانست؛ این پروسه مجموعه ای از حقوق و تکالیف قانونی می باشد که از زمان پذیرش کودک شروع می شود و می تواند تا سال ها بعد، خصوصاً در عرصه هویت و دسترسی به اطلاعات نسبی، ادامه پیدا کند.
منبع: بلاگ سان