به گزارش بلاگ سان، اتکا بر تسهیلات اشتغال زائی بدون پشتوانه بیمه تأمین اجتماعی در خراسان رضوی، تلاش هزاران زن سرپرست خانوار برای رسیدن به استقلال مالی را به اشتغال بی فرجام تبدیل نموده است.
خبرگزاری مهر- گروه استان ها، فاطمه سعادتیان نیک؛ در ساختار جمعیتی و رفاهی کشور، زنان سرپرست خانوار از حساس ترین و شکننده ترین گروه های اجتماعی محسوب می شوند؛ زنانی که در کنار مسئولیت سنگین تربیت فرزندان، بار سنگین تأمین معیشت خانواده را هم در وضعیت دشوار اقتصادی به دوش می کشند. در استان پهناوری مانند خراسان رضوی با ویژگی های خاص جغرافیایی، جمعیتی و حاشیه نشینی، دامنه چالش های این قشر ابعاد گسترده تری به خود می گیرد و سیاست گذاری های حمایتی پیرامون آنها نیازمند نگاهی عمیق، پایدار و دور از راهکارهای مقطعی است.
اگرچه پرداخت مستمری های ماهانه توانسته قسمتی از نیازهای روزمره این خانواده ها را پاسخ دهد، اما تجربه سالیان اخیر نشان میدهد که تنها تکیه گاه واقعی برای خروج پایدار از فقر، استقرار چتر بیمه تأمین اجتماعی است. بیمه نه فقط یک پشتوانه درمانی در روزهای بیماری، بلکه تضمینی اساسی برای دوران کهنسالی و ازکارافتادگی این مادران به شمار می رود؛ سرمایه ای که بدون آن، چرخه وابستگی به نهادهای حمایتی تا نسل های بعد هم ادامه خواهد یافت.
با این حال، داده های میدانی و آمارهای رسمی نهادهای حمایتی در خراسان رضوی نشاندهنده دست اندازهای جدی در راه گسترش این چتر حمایتی است. توقف اختصاص سهمیه های جدید بیمه تأمین اجتماعی به دلایل تصمیمات بالادستی و کمبود منابع، در کنار وجود شمار قابل توجهی از زنان سرپرست خانوار بدون هرگونه پوشش بیمه ای، چالشی چندلایه به وجود آورده است؛ چالشی که زنگ خطر بازتولید فقر در دوران سالمندی را به صدا درآورده است.
مسئله مهم تر، پدیده «شکنندگی خودکفایی» است؛ جایی که حتی تسهیلات کارآفرینی هم به جهت تلاطم های اقتصادی بازار و نبود بیمه حمایتی پشتیبان، همواره به استقلال مالی دائمی منجر نمی شود و قسمتی از جامعه هدف پس از خروج از چرخه حمایت، ناچار به برگشت دوباره می شوند. خبرگزاری مهر در این گزارش تحلیلی با بررسی دیدگاه مسئولین کمیته امداد، بهزیستی و کارشناسان رفاه اجتماعی، ابعاد مختلف بیمه و توانمندسازی زنان سرپرست خانوار در خراسان رضوی را بررسی کرده است.
۴۵۷۸ زن سرپرست خانوار خراسان رضوی تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی
رضا سلم آبادی، مدیرکل کمیته امداد امام خمینی(ره) خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: ۴ هزار و ۵۷۸ زن سرپرست خانوار تحت حمایت این نهاد در استان از پوشش بیمه تأمین اجتماعی برخوردار می باشند و سالجاری به جهت تصمیمات کشوری، سهمیه جدیدی برای افزایش این تعداد اختصاص نیافته است.
مدیرکل کمیته امداد امام خمینی(ره) خراسان رضوی بیان نمود: طرح بیمه تأمین اجتماعی زنان سرپرست خانوار تحت حمایت کمیته امداد از سال ۱۳۹۰ اجرا شده و هم اینک ۴ هزار و ۵۷۸ زن سرپرست خانوار خراسان رضوی از این پوشش بیمه ای برخوردار می باشند.
وی افزود: عمده این زنان در بازه سنی ۴۰ تا ۶۰ سال قرار دارند و تعداد زنان ۶۰ ساله مشمول این طرح هم کمتر از ۳۰ نفر است که به جهت نداشتن حداقل ۱۰ سال سابقه بیمه، هنوز شرایط بازنشستگی را ندارند.
سلم آبادی بیان نمود: کمیته امداد برای بیمه هر زن سرپرست خانوار بیشتر از ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان در هر سه ماه پرداخت می کند.
مدیرکل کمیته امداد امام خمینی(ره) خراسان رضوی افزود: سالجاری به جهت تصمیمات اتخاذشده در سطح کشور، سهمیه جدیدی برای افزایش تعداد زنان سرپرست خانوار تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی اختصاص نیافته است.
وی گفت: در مجموع ۲۶۹ هزار و ۶۶۷ زن تحت حمایت کمیته امداد خراسان رضوی قرار دارند و نزدیک به ۴۰۰ هزار زن و مرد هم تحت حمایت این نهاد هستند که ۶۴ درصد آنان را زنان سرپرست خانوار می سازند.
۲۱ هزار زن سرپرست خانوار در خراسان رضوی تحت پوشش بهزیستی هستند
محمد غفاری زاده، معاون سلامت اجتماعی بهزیستی خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: در سال ۱۴۰۵ حدود ۲۱ هزار زن سرپرست خانوار در استان تحت پوشش بهزیستی قرار دارند و یک هزار و ۴۰۹ نفر از این زنان بدون هرگونه پوشش بیمه ای هستند.
معاون سلامت اجتماعی بهزیستی خراسان رضوی بیان نمود: تعداد زنان سرپرست خانوار تحت پوشش بهزیستی از ۲۰ هزار و ۶۳۶ نفر در سال ۱۴۰۳ به ۲۰ هزار و ۸۳۸ نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده که افزایش ۲۰۲ نفری را نشان میدهد.
وی افزود: از زنان سرپرست خانوار تحت پوشش، ۵۱۵ نفر در شهرها و روستاهای زیر ۲۰ هزار نفر سکونت دارند؛ همچنین ۴ هزار و ۸۹۳ نفر از بیمه تأمین اجتماعی و سه هزار و ۱۵۲ نفر از بیمه روستایی و عشایری برخوردار می باشند و یک هزار و ۴۰۹ نفر بدون هرگونه پوشش بیمه ای اند.
غفاری زاده افزود: هم اینک ۱۰ هزار و ۹۷۳ زن سرپرست خانوار شاغل و ۵ هزار و ۷۷۲ نفر بیکار هستند و ۴ هزار و ۷۵۹ نفر هم به جهت بیماری، سن بالا و سایر عوامل، امکان اشتغال ندارند.
معاون سلامت اجتماعی بهزیستی خراسان رضوی بیان نمود: از شروع سال ۱۴۰۴ تاکنون، در مجموع ۲ هزار و ۷۷ زن سرپرست خانوار با استفاده از تسهیلات اشتغال بهزیستی وارد بازار کار شده اند که یک هزار و ۹۱۵ نفر در سال ۱۴۰۴ و ۱۶۲ نفر در سال ۱۴۰۵ از این تسهیلات بهره مند شده اند.
وی گفت: همچنین ۷۶۲ زن سرپرست خانوار از مستمری تأمین اجتماعی بهره مند هستند، اما به جهت در دسترس نبودن اطلاعات در رابطه با مبلغ مستمری، امکان اعلام میانگین دریافتی این افراد وجود ندارد.
غفاری زاده افزود: در حوزه توانمندسازی، ۲۸۴ زن سرپرست خانوار پس از دریافت تسهیلات اشتغال از چرخه حمایت خارج شده اند، اما ظرف یک سال قبل ۱۵۴ نفر پس از قطع مستمری و به جهت شرایط نامناسب اقتصادی، دوباره به چرخه دریافت خدمات بهزیستی بازگشته اند.
شکنندگی چرخه توانمندسازی زنان سرپرست خانوار
علیرضا مرادی، پژوهشگر و لطمه شناس مسائل رفاه و تأمین اجتماعی، در گفتگو با خبرنگار مهر ضمن اشاره به وضعیت معیشتی و حمایتی زنان سرپرست خانوار در استان خراسان رضوی گفت: نگاه به پشتیبانی از زنان سرپرست خانوار نباید صرفاً به پرداخت مستمری و خدمات مقطعی خلاصه شود. حقیقت این است که در استان پهناوری مانند خراسان رضوی، هرگونه توقف یا کندی در سیاست های حمایتی بالادستی، فورا اثر مستقیم خودرا روی شکننده ترین گروه های اجتماعی نشان میدهد و باعث می شود روند خودکفایی خانواده ها دچار اختلال جدی شود.
پژوهشگر و لطمه شناس مسائل رفاه و تأمین اجتماعی افزود: بیمه بازنشستگی و تأمین اجتماعی، ستون فقرات خروج پایدار از فقر است. زمانیکه سهمیه بیمه جدید متوقف می شود یا منابع مالی آن با دست انداز مواجه می گردد، عملاً نسل آینده این خانواده ها و دوران کهنسالی این مادران را در هاله ای از ابهام قرار می دهیم. مادری که در سنین میانسالی بدون پوشش بیمه ای باقی می ماند، در دوران سالمندی بار مضاعفی بر دوش نظام امدادی و درمانی کشور خواهد بود؛ به این جهت پرداخت حق بیمه از جانب نهادها هزینه مصرفی نیست، بلکه یک سرمایه گذاری پیشگیرانه در امنیت اجتماعی است.
وی ضمن اشاره به بازه سنی جامعه هدف اشاره کرد: بخش عمده ای از این زنان در دهه های حساس سنی (میانسالی) قرار دارند و اگر سالیان پیش رو بدون سابقه بیمه ای سپری شود، شرایط دریافت مستمری بازنشستگی عملاً ناممکن خواهد شد. ما امروز با مواردی روبرو می باشیم که فرد به سنین سالمندی رسیده اما به جهت نداشتن حداقل سابقه پرداخت، امکان بازنشستگی ندارد؛ این یعنی بازتولید فقر در دوره ازکارافتادگی که درمان آن نیازمند تعریف سازوکارهای ویژه و هم پوشانی میان صندوق های بیمه ای و نهادهای بالادستی است.
مرادی به نوسانات اقتصادی و برگشت برخی زنان به چرخه دریافت خدمات حمایتی اشاره نمود و گفت: ایجاد اشتغال و اعطای وام به تنهایی پایان راه توانمندسازی نیست. بازار و محیط کسب وکار به شدت متأثر از تورم و تکانه های اقتصادی است؛ وقتی زنی سرپرست خانوار با سرمایه ای اندک وارد بازار کار می شود، بدون داشتن شبکه پشتیبان و بیمه حمایتی، کوچک ترین نوسان بازار می تواند کسب وکار او را متوقف ساز. برگشت دوباره افراد به چرخه دریافت مستمری، نشان دهنده نبود «حلقه پایش و تثبیت کسب وکار» پس از اعطای تسهیلات است.
پژوهشگر و لطمه شناس مسائل رفاه و تأمین اجتماعی اشاره کرد: وجود جمعیتی از زنان بدون هرگونه چتر بیمه ای در استان، زنگ خطری جدی است. هرچند توسعه بیمه های روستایی و عشایری برای ساکنان مناطق کم جمعیت اقدام بهادار ای شمرده می شود، اما شکاف های موجود در پوشش درمانی و بازنشستگی شهری همچنان ریسک های بالایی را برای زنان بوجود می آورد. بیماری های مزمن، هزینه های درمان و حوادث پیش بینی نشده، پاشنه آشیل این خانواده هاست که بدون بیمه درمانی و تکمیلی می تواند آنها را به زیر خط فقر مطلق بکشاند.
وی اشاره کرد: برای خروج از این چالش، لازم است سیاست گذاران ملی بازنگری جدی در سهمیه های بیمه ای مناطق با تراکم بالای لطمه مانند خراسان رضوی داشته باشند. اتصال زنجیره ای میان آموزش های مهارتی، تأمین مالی پایدار، بیمه الزامی کارآفرینی و ایجاد بازارهای عرضه محصولات این زنان، تنها راهی است که توانمندسازی را از یک عنوان اداری به یک حقیقت اقتصادی و اجتماعی ملموس تبدیل میکند.
مطالبه از نهادهای بالادستی
چالش زنان سرپرست خانوار در خراسان رضوی صرفاً «کمبود بودجه» نیست، بلکه به ساختار ناپیوسته حمایت ها مربوط می شود. وقتی از میان ده ها هزار زن سرپرست خانوار در استان، هزاران نفر به جهت توقف سهمیه ها یا سن بالا از بازنشستگی بازمی مانند و بیشتر از نیمی از خروج یافتگان اشتغال دوباره به چرخه دریافت مستمری بازمی گردند، آشکار می شود که اعطای وام به تنهایی ضامن پایداری معیشت نیست.
تمرکز سنی بخش عمده ای از این زنان در بازه ۴۰ تا ۶۰ سال، هشداری فوری به برنامه ریزان اجتماعی است. عدم تحقق حداقل ۱۰ سال سابقه بیمه برای این قشر، به مفهوم ورود نسلی از مادران سالخورده و بدون درآمد بازنشستگی به جامعه در سالیان نه چندان دور است؛ وضعیتی که بار مالی و درمانی آن در نهایت باز هم به نهادهای امدادی و سیستم سلامت کشور تحمیل خواهد شد. پیش گیری از این بحران، نیازمند تدوین قوانین ویژه برای انتقال سوابق یا تکمیل سنوات بیمه ای این گروه است.
بازگشت مجدد زنان به چرخه مستمری بگیری پس از دریافت وام، به وضوح ضرورت بازنگری در مدل های توانمندسازی را اثبات می کند. پشتیبانی از اشتغال زنان سرپرست خانوار نباید با واریز وام پایان یابد، بلکه باید با پیوند زدن کسب وکارهای خرد به بازارهای پایدار، تشکیل تعاونی های تولیدی و مهم تر از همه تعهد همزمان برای پوشش بیمه ای تثبیت شود تا هر شوک اقتصادی کوچک، یک خانواده را مجدداً به ورطه فقر مطلق نکشاند.
مطالبه جدی از مراجع بالادستی و متولیان حوزه رفاه و بودجه کشور، بازگشایی فوری سهمیه های بیمه تأمین اجتماعی برای استان های پرجمعیتی مانند خراسان رضوی است. اگر مقصد پایانی سیاست های کلی رفاه، رفع فقر مطلق و حفظ کرامت انسانی است، هیچ سرمایه گذاری ای مطمئن تر و ضروری تر از گسترش چتر بیمه بازنشستگی برای این قشر نخواهد بود؛ اقدامی که آرامش فردا را جایگزین اضطراب امروز این خانواده ها خواهدنمود.
به طور خلاصه از زنان سرپرست خانوار تحت پوشش، ۵۱۵ نفر در شهرها و روستاهای زیر ۲۰ هزار نفر سکونت دارند؛ همینطور ۴ هزار و ۸۹۳ نفر از بیمه تأمین اجتماعی و سه هزار و ۱۵۲ نفر از بیمه روستایی و عشایری برخوردار می باشند و یک هزار و ۴۰۹ نفر بدون هرگونه پوشش بیمه ای اند. وی عنوان کرد: همینطور ۷۶۲ زن سرپرست خانوار از مستمری تأمین اجتماعی بهره مند هستند، اما به جهت در دسترس نبودن اطلاعات در رابطه با مبلغ مستمری، امکان اعلام میانگین دریافتی این افراد وجود ندارد. بازار و محیط کسب و کار بشدت متأثر از تورم و تکانه های اقتصادی است؛ وقتی زنی سرپرست خانوار با سرمایه ای اندک وارد بازار کار می شود، بدون داشتن شبکه پشتیبان و بیمه حمایتی، کوچک ترین نوسان بازار می تواند کسب و کار او را متوقف ساز.
به طور خلاصه، بازار و محیط کسب و کار بشدت متأثر از تورم و تکانه های اقتصادی است؛ وقتی زنی سرپرست خانوار با سرمایه ای اندک وارد بازار کار می شود، بدون داشتن شبکه پشتیبان و بیمه حمایتی، کوچک ترین نوسان بازار می تواند کسب و کار او را متوقف ساز. به صورت خلاصه از زنان سرپرست خانوار تحت پوشش، ۵۱۵ نفر در شهرها و روستاهای زیر ۲۰ هزار نفر سکونت دارند؛ همچنین ۴ هزار و ۸۹۳ نفر از بیمه تأمین اجتماعی و سه هزار و ۱۵۲ نفر از بیمه روستایی و عشایری برخوردار می باشند و یک هزار و ۴۰۹ نفر بدون هرگونه پوشش بیمه ای اند. بازار و محیط کسب و کار بشدت متأثر از تورم و تکانه های اقتصادی است؛ وقتی زنی سرپرست خانوار با سرمایه ای اندک وارد بازار کار می شود، بدون داشتن شبکه پشتیبان و بیمه حمایتی، کوچک ترین نوسان بازار می تواند کسب و کار او را متوقف ساز.
منبع: بلاگ سان