افزایش جمعیت بدون عبور از الگوی تک فرزندی و دوفرزندی محقق نمی شود

به گزارش بلاگ سان، مشاور کمیسیون فرهنگی مجلس اظهار داشت: برای رسیدن به نرخ باروری ۲.۵، نمی توان فقط بر افزایش ازدواج تمرکز کرد؛ بلکه باید خانواده های دارای یک یا دو فرزند را به فرزندآوری بیشتر تشویق کرد.

افزایش جمعیت بدون عبور از الگوی تک فرزندی و دوفرزندی محقق نمی شود
به گزارش بلاگ سان به نقل از مهر، فاطمه سادات کتابچی مشاور کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، با بررسی روند تغییرات جمعیتی ایران از سال ۱۳۴۴ تا ۱۴۰۴ اظهار داشت: از دهه ۱۳۴۰، با قرار گرفتن کشور در معرض سیاستهای کنترل جمعیت، سرعت رشد جمعیت کم شد و تعداد موالید هم با شیبی آرام افزایش پیدا کرد؛ این روند تا پیروزی انقلاب اسلامی ادامه داشت.
وی ضمن اشاره به افزایش قابل توجه موالید بعد از انقلاب اسلامی اضافه کرد: با وجود این که در سالیان ابتدائی انقلاب، مشکلات معیشتی و اجتماعی مردم بطور کامل برطرف نشده بود و کشور با بحران های مختلف، همچون انقلاب و جنگ تحمیلی، مواجه بود، گفتمان امام خمینی(ره) و نگاه تمدنی ایشان تأثیر قابل توجهی بر رفتار جمعیتی جامعه گذاشت؛ به شکلی که از سال ۱۳۵۸ جهش فرزندآوری صورت گرفت.
مشاور کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی اضافه کرد: در سال ۱۳۵۸، در جامعه ای با جمعیت حدود ۳۵ میلیون نفر، یک میلیون و ۳۰۰ هزار ولادت به ثبت رسید و حدود ۱۵ سال طول کشید تا تعداد موالید باردیگر به سطح قبل از آن دوره بازگردد. این روند نشان دهنده تأثیر گفتمان حاکم بر جامعه در آن مقطع بر رفتار فرزندآوری خانواده ها بود.
کتابچی ضمن اشاره به کاهش موالید در سالیان بعد و افزایش محدود آن در دهه ۱۳۹۰ اظهار داشت: افزایش مختصر موالید در بخشی از این دهه، به ورود متولدان پرشمار سالیان ۱۳۵۸ به سن فرزندآوری مربوط بود؛ نسلی که با وجود تعداد کمتر فرزند در هر خانواده، به سبب جمعیت زیاد خود، تعداد موالید را تا حدی افزایش داد.
وی در ادامه با طرح این پرسش که چرا با وجود ابلاغ سیاستهای کلی جمعیت بعد از سال ۱۳۹۳، روند موالید بهبود پیدا نکرد و باردیگر کم شد، توضیح داد: پاسخ این مساله را باید در تغییرات تعداد زنان در سن باروری جست وجو کرد. تعداد زنان ۱۵ تا ۴۹ ساله همچنان افزایش داشته، اما با عبور نسل پرجمعیت از سنین اصلی فرزندآوری، تعداد مادران در گروه سنی مؤثر بر موالید کم شده است.
این فعال حوزه جمعیت ضمن اشاره به این که بخش عمده ولادت ها مربوط به مادران ۲۳ تا ۳۹ ساله است، اضافه کرد: بااینکه تعداد زنان در سن باروری همچنان قابل توجه است، اما بخش بیشتری از این جمعیت وارد سنین بالای ۴۰ سال شده اند و به سبب تشکیل نگرش های ناشی از سال ها تبلیغ درباره ی محدودیت فرزندآوری در سنین بالاتر، متقاعد کردن این گروه به فرزندآوری دشوارتر شده است. بنابراین، ظرفیت مادری کشور درحال کاهش است.
وی دو راه حل اصلی جهت استفاده از ظرفیت جمعیتی کشور را افزایش تعداد فرزندان خانواده های دارای مادران ۲۰ تا ۳۹ سال و همینطور تشویق زنان بالای ۴۰ سال به فرزندآوری عنوان نمود.

مقاومت خانواده ها در مقابل فرزند دوم و سوم بیشتر است

کتابچی ضمن اشاره به هم جهتی نمودار موالید سالانه با تعداد زنان متأهل ۲۳ تا ۳۹ ساله اظهار داشت: بررسی ها نشان داده است کاهش تعداد زنان متأهل در این گروه سنی، ارتباط مستقیمی با کاهش موالید دارد. در فاصله سالیان ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۲ هم با اجرای قانون پشتیبانی از خانواده و جوانی جمعیت، سرعت کاهش موالید تا حدودی کنترل شد، اما این اتفاق به مفهوم افزایش تعداد ولادت ها نبود.
وی با ارایه آماری از وضعیت زنان متأهل در سن باروری اظهار داشت: در کشور حدود ۱۵.۵ میلیون زن متأهل در سن باروری داریم که بخشی از آنها بدون فرزند و بخشی دارای یک یا چند فرزند هستند. بررسی روند فرزندآوری این گروه ها نشان داده است مسیر عبور از بی فرزندی به تک فرزندی، نسبت به مسیر تک فرزندی به دوفرزندی هموارتر است.
مشاور کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی اضافه کرد: بر مبنای آمار ارایه شده، سالانه حدود ۱۵۰ هزار نفر از زنان بدون فرزند، فرزند اول خویش را به دنیا می آورند؛ یعنی حدود ۲۲ درصد از زنان بدون فرزند در هر سال وارد مرحله فرزندآوری می شوند. در مقابل، از میان زنان تک فرزند هم سالانه حدود ۱۵۰ هزار نفر فرزند دوم خویش را به دنیا می آورند که معادل حدود هشت درصد این گروه است.
کتابچی اضافه کرد: از میان حدود ۶ میلیون و ۶۸ هزار زن دارای دو فرزند، در سال مورد بررسی تنها حدود ۱۸۰ هزار نفر فرزند سوم خویش را به دنیا آورده اند. همینطور از میان زنان دارای سه فرزند، حدود ۵۷ هزار نفر صاحب فرزند چهارم شده اند. این آمار نشان داده است هرچه تعداد فرزندان خانواده بیشتر می شود، مقاومت در مقابل فرزندآوری مجدد هم افزایش می یابد.
وی با تاکید بر لزوم شناخت دقیق جامعه هدف در برنامه های جمعیتی اشاره کرد: کمترین مقاومت برای فرزندآوری بیشتر در بین خانواده های بدون فرزند و تک فرزند مشاهده می شود، اما در خانواده های دارای دو و سه فرزند، مقاومت بیشتری برای داشتن فرزند بعدی وجود دارد. بنابراین، برنامه های تبیینی، فرهنگی و حمایتی باید متناسب با شرایط و تعداد خانواده های هر گروه طراحی شود.
این فعال حوزه جمعیت تصریح کرد: برای مثال، اگر حتی پنج درصد از خانواده های تک فرزند برای داشتن فرزند دوم و پنج درصد از خانواده های دارای دو فرزند برای فرزند سوم تصمیم بگیرند، با جمعیت قابل توجهی مواجه خواهیم شد. البته این به مفهوم محدود کردن برنامه های جمعیتی به فرزند دوم و سوم نیست، بلکه هدف، شناخت ظرفیت ها و طراحی مداخلات متناسب با هر گروه است.
کتابچی در قسمت دیگری از سخنان خود ضمن اشاره به وضعیت زنان مجرد و متأهل در سن باروری اظهار داشت: از مجموع حدود ۲۳ میلیون زن در سن باروری کشور، ۱۵.۵ میلیون نفر متأهل و حدود ۷.۲ تا ۷.۳ میلیون نفر مجرد هستند. همینطور حدود ۹.۶ میلیون نفر از زنان متأهل در سن باروری بالای ۳۵ سال دارند.
وی با تاکید بر لزوم اصلاح برخی نگرش ها درباره ی فرزندآوری در سنین بالاتر اضافه کرد: بخش قابل توجهی از زنان متأهل در سن باروری کشور بالای ۳۵ سال دارند و اگر این گروه تصور کنند که هرگونه حاملگی بعد از ۳۵ سالگی الزاماً پرخطر است و می تواند برای مادر و فرزند عوارض به وجود بیاورد، ممکنست فرصت فرزندآوری را از دست بدهند.
مشاور کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی اضافه کرد: باید میان بالا رفتن سن و خطرات احتمالی حاملگی و این تصور که تمام حاملگی های بعد از ۳۵ سالگی خطرناک هستند، تفاوت قائل شد. اگر این نگرش اصلاح نشود، بخش مهمی از ظرفیت جمعیتی زنان متأهل کشور از دست خواهد رفت.
وی ضمن اشاره به وجود حدود ۵.۶ میلیون زن متأهل زیر ۳۵ سال هم اظهار داشت: این گروه باید قبل از ورود به سنین بالاتر، فرصت تکمیل فرزندآوری خویش را داشته باشند تا در سالیان آینده باردیگر با محدودیت ناشی از بالا رفتن سن مادران مواجه نشویم.

افزایش ازدواج به تنهایی مساله جمعیت را حل نمی کند

کتابچی در ادامه با طرح این پرسش که با عنایت به محدودیت منابع مالی کشور، اولویت سیاستگذاری برای رسیدن به نرخ باروری ۲.۵ باید افزایش ازدواج باشد یا پشتیبانی از فرزندآوری خانواده های موجود، اظهار داشت: برای پاسخ به این پرسش باید ارتباط میان تعداد ولادت ها و ازدواج ها در دوره های مختلف بررسی شود.
وی ضمن اشاره به بررسی تطبیقی تعداد ولادت های پنج ساله و تعداد ازدواج ها با فاصله زمانی ۲۵ ساله توضیح داد: مقایسه این دو شاخص نشان داده است نمودار تعداد ولادت ها و ازدواج ها در دوره های مختلف، روندی حدودا مشابه دارند؛ به این معنا که افزایش تعداد ولادت ها در یک دوره، حدود ۲۵ سال بعد در افزایش ازدواج ها اثر می گذارد و کاهش موالید هم با همین فاصله زمانی، کاهش ازدواج ها را بدنبال دارد.
مشاور کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی اضافه کرد: محاسبات انجام شده نشان داده است نسبت تعداد ازدواج های هر دوره پنج ساله به تعداد ولادت های پنج ساله ۲۵ سال قبل، در طول دوره های مورد بررسی حدودا ثابت و حدود ۴۲ صدم بوده است. این مورد نشان داده است بخش مهمی از تغییرات تعداد ازدواج ها، بالاتر از آنکه ناشی از تغییر ناگهانی تمایل جوانان به ازدواج باشد، به تعداد متولدانی مربوط است که ۲۵ سال قبل تر به دنیا آمده اند.
وی اشاره کرد: اگر می خواهیم ازدواج های ۲۰ تا ۲۵ سال آینده را تقویت نماییم، باید از همین امروز برای افزایش موالید برنامه ریزی کنیم؛ برای اینکه کاهش تعداد متولدان امروز، در آینده به کاهش تعداد افراد در سن ازدواج منجر خواهد شد.
کتابچی ضمن اشاره به پیش بینی روند ازدواج ها بر مبنای نسبت مورد اشاره اظهار داشت: اگر همین نسبت حدود ۴۲ صدم ادامه پیدا کند، از سال ۱۴۰۶ تا ۱۴۱۹ افزایش ازدواج ها را تجربه خواهیم کرد که ناشی از افزایش موالید در سالیان گذشته است، اما بعد از آن باردیگر روند کاهش ازدواج ها شروع خواهد شد. البته افزایش میانگین سن ازدواج هم می تواند بر زمان بندی این روند اثرگذار باشد.
وی با اشاره به اینکه نباید مساله جمعیت را صرفا به افزایش ازدواج تقلیل داد، اضافه کرد: حتی اگر بتوانیم بخشی از مساله تجرد و کاهش تمایل به ازدواج را برطرف نماییم، باز هم مساله اصلی فرزندآوری باقی می ماند؛ چونکه اگر خانواده هایی که ازدواج کرده اند بطور میانگین به داشتن بالاتر از دو فرزند تمایل نداشته باشند، مساله جمعیت حل نخواهد شد.

ظرفیت گفتمان مردمی برای تکرار تجربه ابتدای انقلاب

مشاور کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در قسمت پایانی سخنان خود ضمن اشاره به تجربه افزایش موالید در سالیان ابتدائی انقلاب اظهار داشت: در آن مقطع، با وجود فشارها و سیاستهای کنترل جمعیت، کشور شاهد افزایش تعداد موالید و نرخ باروری بود. این تجربه نشان داده است جامعه ایران از ظرفیت فرهنگی و اجتماعی ویژه ای برای تغییر رفتار جمعیتی برخوردار می باشد.
وی با تاکید بر لزوم استفاده از فرصت کنونی برای تقویت این ظرفیت اظهار داشت: اگر در ماه های گذشته به درستی از این فرصت استفاده نکرده ایم، باید برای جبران آن تلاش نماییم و در فرصت باقیمانده هم حداکثر بهره را از ظرفیت اجتماعی موجود ببریم.
کتابچی ضمن اشاره به تاکید رهبر شهید انقلاب بر مفهوم «بعثت مردم» در پیام خود به فعالین حوزه جمعیت اضافه کرد: امروز که شاهد حضور گسترده مردم در تجمعات و صحنه های مختلف هستیم، باید از این ظرفیت برای تبیین مسئولیت خانواده ها در مبحث فرزندآوری استفاده نمائیم.
وی اضافه کرد: مردمی که در شرایط دشوار، زیر برف و باران و حتی در زمان بمباران در میدان حضور پیدا می کنند و برای دفاع از کشور آماده فداکاری هستند، باید بدانند که یکی از مجاهدت های مهم و مسئولیت های امروز خانواده ها، فرزندآوری است. اگر خانواده ها سهم خویش را از مجاهدت در راه پیشرفت کشور، داشتن یک فرزند بیشتر بدانند، میتوان امیدوار بود تجربه افزایش موالید در سالیان ابتدائی انقلاب بار دیگر تکرار شود.
این فعال حوزه جمعیت در انتها تاکید کرد: فرزندآوری باید به عنوان بخشی از مسئولیت اجتماعی و مجاهدت خانواده ها در راه آینده کشور مورد توجه قرار گیرد و ظرفیت گفتمان مردمی برای تحقق این هدف به کار گرفته شود.


منبع:

1405/08/25
10:24:14
0.0 / 5
5
تگهای مطلب: برنامه , جوانان , فرهنگی
این پست بلاگ سان را می پسندید؟
(0)
(0)

تازه ترین پستهای مرتبط
نظرات کاربران بلاگ سان در مورد این مطلب
لطفا شما هم نظر دهید
= ۲ بعلاوه ۲
لینک دوستان بلاگ سان
پربیننده ترین ها

پربحث ترین ها

جدیدترین ها

sunblog